Anomalija Dilan?

Vrednovanje: ONONONONON / 2
Loše Najbolje 
Autor Branislav Zukić
14. 10. 2016.

dilan
Radjard Kipling, Vilijam Batler Jejts, Džordž Berbard Šo, Tomas Man, Tomas Sterns Eliot, Vilijam Fokner, Bertrand Rasel, Ernest Hemingvej, Alber Kami, Ivo Andrić, Džon Stajnbek, Samjuel Beket, Aleksandar Solženjicin…


Pa onda: Neruda, Belou, Miloš, Markes, Brodski, Saramango, Gras, Kertes, Pamuk, Ljosa...Narečeni umetnici neki su od dobitnika prestižne Nobelove nagrade za književnost, prvi put dodeljene još početkom XX stoleća, tačnije 1901. godine. Sva ova velika imena i danas su neizostavni deo ukupnog svetskog beletrističkog fundusa, što će reći da se, uprkos povremenim promašajima, rad Komisije za dodelu nagrade, makar u prošlosti, može okarakterisati kao prilično uspešan i merodavan.  Da li je, oktobra 2016. godine, neočekivanim  objavljivanjem vesti o tome da nagrada ide Bobu Dilanu, američkom (pre svega) muzičaru i kantautoru, načinjen propust? Može li se govoriti o početku nazustavljivog procesa koji je Nobelovu nagradu odgurnuo od  “čistokrvne” literature (koliko god besmisleno ova kovanica zvučala) , približivši je (nagradu) alternativnim i nekonvencionalnim načinima (književnog) izražavanja? Da li će, posle ovog čina, Nobelova nagrada za književnost doživeti sudbinu Nobelove nagrade za mir?

Hajde da vidimo šta kaže komisija. U obrazloženju Akademije se navodi da je Dilanu nagrada dodelјena "zbog stvaranja novog poetskog izraza u okviru izvanredne američke pesničke tradicije". Sara Danils, stalna sekretarka Švedske kralјevske akademije, opisala je Dilana kao "velikog umetnika, koji je već 54 godine u muzici, stalno se unapređujući i pronalazeći nove izraze stvaranja".


Da li je ovo dovoljno? U slučaju da ste beskompromisni elitista, što sa visine gleda na sve sem “velike” literature - nije. Prema očekivanjima, čak i predvidivim šablonima, odmah po objavljivanju vesti javili su se samoproklamovani branioci “klasične” i “velike” književnsti,  ne propustivši priliku da posprdnim tonom ispadnu smešni, jer su nadmenim  reakcijama samo potvrdili da o Dilanovom stvaralaštvu znaju tek nešto malo ili gotovo ništa. U svojevrsnim kulturnim  “odjecima i reagovanjima” Dilanov rad se nipodaštava, a pojedini “veliki”, “pravi” i “ozbiljni” pisci idu toliko daleko da se, ne bez ironije, pitaju zašto su preskočeni Bajaga i Brega (za neupućene, ako ih ima, Momčilo Bajagić i Goran Bregović, poznati muzičari  ovdašnji).


Ostavimo njih po strani i vratimo se obrazloženju Akademije, koje je, po našem sudu, maestralno. Evo i zašto - ako je Bob Dilan, u nekoj ludački smeloj kombinaciji, pre oktobra 2016. godine, uopšte mogao biti pomenut kao eventualni dobitnik Nobelove nagrade za književnost, to se moglo desiti jedino zbog, pogodićete : stvaranja novog poetskog izraza unutar velike američke pesničke tradicije, kao i zbog činjenice da se radi o istinski velikom umetniku, koji se već 54 godine stalno unapređuje i pronalazi nove izraze stvaranja. Drugim rečima, Švedska kraljevska akademija je, odlučujući se za Dilana, to uradila uperivši prstom u najtačnije moguće povode. Može zazvučati patetično, ali hajde da rizikujemo: nagrada za Dilana utoliko je veća jer se njom ukazuje na značajno, a trudom i voljom  književnih elita svesno skrajnuto podneblje - oblast rokenrol poezije. Dodelivši nagradu najznačajnijem pesniku popularne muzičke kulture, Švedska kraljevska akademija odala je zasluženo priznanje i Dilanovim kolegama - Leonardu Koenu, pre svih, ali i Brusu Springstinu i mnogim drugima. Zahvaljujući činjenici da je Dilanova poezija (najzad) vrednovana po zasluzi, više neće biti toliko jednostavno odbacivati one silne umetničke minijature koje se kriju u tolikim sjajnim pesmama. I još nešto - da bi bili to što jesu, i da bi stvarali pesme kakve potpisuju, svi ovi muzičari su se celog života zatrpavali sjajnim knjigama. I oni su, kao i “pravi” pisci - pre svega nezajažljivi čitaoci, a tek potom i kreatori umetničkih dela.


Vratimo se, ipak, laureatu. Da bismo iza neke tvrdnje stajali, moramo je nečim i potkrepiti. Nije dovoljno reći “Dilan je veliki, fantastičan i zaslužio je nagradu”. Tretirajmo ga, zato, kao i Švedska kraljevska akademija - kao pravog pesnika i probajmo utvrditi čime se on to bavi(o) i kako to radi.

Nimalo slučajno, krenućemo slavnom  pesmom iz 1965. godine, Positively 4th Street, u kojoj se autor direktno obraća omalovaživačima  i negatorima sopstvenog opusa. Pesma se, naravno, toplo preporučuje i onima koji se danas slavodobitno sprdaju sa Dilanovim nobelom:


No, I do not feel that good when I see the heartbreaks you embrace

If I was a master thief perhaps I'd rob them

And tho I know you're dissatisfied with your position and your place

Don't you understand, it’s not my problem?

I wish that for just one time you could stand inside my shoes

And just for that one moment I could be you

Yes, I wish that for just one time you could stand inside my shoes

You'd know what a drag it is to see you


Jedna pd najvažnijih odlika “pravih” pisaca jeste večita aktuelnost njihovih dela. Ima li toga kod Dilana? Koliko hoćete, naročito kada govori o dobrovoljnim davaocima tuđe krvi, pohlepnim kreaturama spremnim da, zarad sopstvene materijalne koristi, gledaju ceo svet u plamenu. Masters Of  War, napisana 1963. godine, pola stoleća kasnije zvuči jednako ubitačno i zastrašujuće:


Come you masters of war

You that build all the guns

You that build the death planes

You that build all the bombs

You that hide behind walls

You that hide behind desks

I just want you to know

I can see through your masks.


You that never done nothin'

But build to destroy

You play with my world

Like it's your little toy

You put a gun in my hand

And you hide from my eyes

And you turn and run farther

When the fast bullets fly.



Ljubav, naravno -  kao neizostavna tema tolikih književnih dela. Može, ali na tipičan, dilanovski način. U vreme oko i posle razvoda sa svojom prvom ženom, Dilan je, sredinom sedamdesetih godina,  napisao “Idiot wind”,   pesmu prepunu etiketa i besa, toliko svojstvenih pojačanim emotivnim stanjima u doba razdvajanja dojučerašnjih partnera. Uprkos tome što izriče direktne optužbe u stihovima


Idiot wind blowing through the flowers on your tomb / Blowing through the curtains in your room / Idiot wind blowing every time you move your teeth / You're an idiot babe / It's a wonder that you still know how to breathe.


Dilan na kraju ne štedi ni sebe samog


Idiot wind blowing through the buttons of our coats

Blowing through the letters that we wrote

Idiot wind blowing through the dust upon our shelves

We're idiots babe

It's a wonder we can even feed ourselves.

Dživo Gundulić je, još tamo negde u XVII stoleću, napisao mnoštvo velikih i čuvenih stihova. U “Osmanu ” se bavi jednom od večnih tema književnosti - promenama, pa kaže ono svoje čuveno kolo od sreće uokoli vrteći se ne pristaje: tko bi gori, eto je doli, a tko doli gori ustaje. Skoro 350 godina kasnije, slične  teme dohvatio se i Bob Dilan, u pokušaju (veoma uspešnom, ispostavilo se!) da napiše himnu vremena u kome se mnoge stvari menjaju ogromnom brzinom.  Završavajući legendarnu The Times They Are a-Changin, nastalu početkom 1964. godine, Dilan  zaključuje:


The line it is drawn

The curse it is cast

The slow one now

Will later be fast

As the present now

Will later be past

The order is

Rapidly fadin'

And the first one now

Will later be last

For the times they are a-changin'.


Opisujući duh vremena i atmosferu u svetu pre više od pedeset godina, Dilan je, naravno, uspeo obuhvatiti i period koji će tek nastupiti. Promene u današnjem bitisanju  su neuporedivo brže, možda i dublje, svakako strašnije. Neke od njih,  pak,  bude nadu i apsolutno su dobrodošle u svetu koji svakodnevno visi sa ivice sopstvenog razuma. Nobelova nagrada za književnost Bobu Dilanu jedna je od korenitih promena od kojih svet neće imati nikakvu štetu , naprotiv - dodelivši prestižnu nagradu velikom  američkom kantautoru Švedska kraljevska akademija ulepšala je dan mnogim sledbenicima Dilanove pisane reči, koja je sada, sa najvišeg mesta, formalno proglašena za ono što je oduvek bila - vrhunska umetnost.


< Prethodna Sledeća >

Prijava





Nemate nalog? Napravite nalog

Sindikacija

Sindikacija
RSS 0.91
RSS 1.0
RSS 2.0
Posetioci: 2565489
ETNA